Wanneer een echtgenoot of wettelijk samenwonende partner in België overlijdt, krijgt de langstlevende partner een bijzonder gunstige fiscale behandeling. In Vlaanderen in het bijzonder wordt de partner doorgaans niet of nauwelijks belast op de gezinswoning, en geniet hij of zij ook een vrijstelling op een eerste schijf van de roerende goederen.
Vrijstelling van de gezinswoning in Vlaanderen
In Vlaanderen is de gezinswoning volledig vrijgesteld van erfbelasting voor de langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende partner. Wat dat ook mag betekenen voor de waarde van de woning: u betaalt 0 euro erfbelasting op het deel dat u erft.
Voorwaarden:
- de overledene en u woonden er samen op het moment van het overlijden, of u kon er niet wonen om medische redenen of door overmacht;
- u erft het deel van de woning dat de overledene bezat (bv. de helft bij een onverdeelde eigendom).
In Brussel is er ook een vrijstelling voor de partner, met soortgelijke voorwaarden plus, voor feitelijk samenwonenden, een minimumduur van het samenleven.
In Wallonië geldt geen volledige vrijstelling maar wel een sterk verlaagd tarief op de gezinswoning voor de echtgenoot of wettelijk samenwonende partner.
Vrijstelling op de eerste 75 000 euro roerende goederen (Vlaanderen)
Naast de gezinswoning geniet de langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende partner in Vlaanderen een vrijstelling op de eerste 75 000 euro roerende goederen (rekeningen, beleggingen, inboedel). Dit bedrag werd op 1 januari 2026 verhoogd van 50 000 naar 75 000 euro; sindsdien geldt de vrijstelling ook voor feitelijk samenwonenden die al minstens één jaar samenwonen. Het bedrag boven die schijf wordt belast volgens de tarieven in rechte lijn: 3% tot 50 000 euro, 9% van 50 000 tot 250 000 euro, 27% boven 250 000 euro.
Wettelijke devolutie: vruchtgebruik op de hele nalatenschap
Bij een overlijden zonder testament en met kinderen krijgt de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik op de volledige nalatenschap, terwijl de kinderen de blote eigendom krijgen. In de praktijk betekent dat:
- de langstlevende mag in de gezinswoning blijven wonen of ze verhuren;
- bij verkoop kan de waarde gesplitst worden in vruchtgebruik (volgens leeftijdstabellen) en blote eigendom;
- de fiscale waardering van het vruchtgebruik volgt een wettelijke leeftijdstabel.
Meer over wettelijke devolutie zonder testament.
Feitelijk samenwonenden: opgelet
Feitelijk samenwonenden (zonder verklaring van wettelijke samenwoning bij de gemeente) hebben geen wettelijk erfrecht in België: zonder testament erven ze niets.
Erven ze wél via testament, dan hangt het tarief af van het gewest. In Vlaanderen worden feitelijk samenwonenden na minstens één jaar ononderbroken samenwonen fiscaal als partner behandeld: tarieven in rechte lijn, en sinds 1 januari 2026 ook de vrijstelling op de eerste 75 000 euro roerende goederen. Voor de vrijstelling van de gezinswoning is drie jaar samenwonen vereist. Wie korter samenwoont, valt onder het tarief "alle anderen". In Brussel en Wallonië gelden striktere voorwaarden en is er geen automatische gelijkstelling met gehuwden.
Praktisch voorbeeld
| Bestanddeel | Waarde | Vlaamse erfbelasting voor partner |
|---|---|---|
| Helft gezinswoning | 250 000 euro | 0 euro (vrijstelling) |
| Spaarboekjes en effecten | 80 000 euro | (80 000 - 75 000) × 3% = 150 euro |
| Inboedel forfaitair | 5 000 euro | inbegrepen in vrijstelling 75 000 euro |
| Totaal | 335 000 euro | 150 euro |
In dit voorbeeld bedraagt de erfbelasting voor de langstlevende echtgenoot in Vlaanderen slechts 150 euro. Een gigantisch verschil met de tarieven die de kinderen op hun deel zouden betalen.
Nalenta en uw partner-aandeel
In Nalenta berekent het platform automatisch wat de partner-vrijstelling betekent voor uw concrete dossier, en hoeveel u of uw kinderen netto verschuldigd zijn. Voor de tarieven per gewest zie Vlaanderen, Brussel of Wallonië.