Een overlijden in de familie zet uw wereld op zijn kop. En dan is er ook nog de papierwinkel. Wat moet er eerst, wat kan later, en wat mag u helemaal aan een ander overlaten? Deze gids zet alles in chronologische volgorde, van de eerste 24 uur tot de afsluiting van de aangifte van nalatenschap, met de Belgische regels voor Vlaanderen, Brussel en Wallonië.
Eerste 24 tot 48 uur
Officiële vaststelling van het overlijden
Een arts moet het overlijden vaststellen. Bij een overlijden thuis belt u de huisarts of, buiten de uren, een wachtdienst. In het ziekenhuis of woonzorgcentrum gebeurt dit door de behandelende arts. De arts levert een medisch attest van overlijden af.
Aangifte bij de gemeente
Het overlijden moet binnen vijf werkdagen worden aangegeven bij de gemeente van de plaats van overlijden. Vaak doet de uitvaartondernemer dit voor u op basis van een volmacht. U ontvangt daarna meerdere uittreksels uit de akte van overlijden, die u nodig hebt voor banken, verzekeringen en de aangifte van nalatenschap.
Uitvaart organiseren
Belt u een uitvaartondernemer, kies dan iemand die u helder en schriftelijk een offerte geeft. De uitvaartkosten zijn aftrekbaar van het actief van de nalatenschap, tot een wettelijk plafond. Bewaar de factuur zorgvuldig.
Lees onze gedetailleerde checklist voor de eerste zeven dagen.
Eerste week
Werkgever en sociale instellingen verwittigen
- Werkgever: voor de overledene en, indien van toepassing, voor uw werkgever om verlof bij overlijden aan te vragen.
- Mutualiteit: voor de uitkering van eventuele tegemoetkomingen en de stopzetting van bepaalde rechten.
- Pensioendienst: het pensioen wordt automatisch stopgezet via de Kruispuntbank, maar overlevingspensioen vraagt u zelf aan.
- Werkloosheidsinstanties indien van toepassing.
Verzekeringen aanschrijven
- Levensverzekering, schuldsaldoverzekering, hospitalisatie: de polis bepaalt wie wat ontvangt. Vraag formeel de uitkering aan.
- Auto-, brand- en familiale verzekering: meld het overlijden zodat de polis op naam van de erfgenaam wordt gezet of opgezegd.
Banken verwittigen
Zodra u de bank verwittigt, worden de rekeningen op naam van de overledene geblokkeerd, ook de gezamenlijke rekeningen. Dat is een wettelijke verplichting in afwachting van de akte of het attest van erfopvolging. Lees hoe u een bankrekening na overlijden deblokkeert.
Eerste maand
Akte of attest van erfopvolging
Om de bankrekeningen te deblokkeren en eventuele uitkeringen te krijgen, hebt u een akte van erfopvolging (notarieel) of een attest van erfopvolging (bij de FOD Financiën) nodig. Het attest is gratis en volstaat in eenvoudige situaties (geen testament, geen huwelijkscontract met verblijvingsbeding, geen minderjarige erfgenamen, geen onbekwame erfgenamen). Meer hierover leest u hier.
Beslissing tot aanvaarding of verwerping
U hebt drie keuzes: zuiver aanvaarden, aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving, of verwerpen. Vooral bij twijfel over schulden in de nalatenschap is dit cruciaal. Lees onze gids over deze drie keuzes.
Centraal Register van Testamenten raadplegen
Een notaris of een erfgenaam kan via het Centraal Register van Testamenten (CRT) controleren of er een geregistreerd testament bestaat. Onze gids over het zoeken van een testament.
Tussen één en vier maanden
Boedelbeschrijving opmaken
U brengt het volledige actief en passief van de overledene in kaart. Dit is de basis voor de aangifte van nalatenschap.
Aangifte van nalatenschap voorbereiden en indienen
De aangifte moet ingediend zijn binnen vier maanden na het overlijden in België. Voor overlijdens in een ander EER-land geldt vijf maanden, daarbuiten zes. Meer over de termijnen.
Welk gewest bevoegd is, hangt af van de fiscale woonplaats van de overledene in de vijf jaar voor het overlijden:
- Vlaanderen: u dient in bij VLABEL.
- Brussel of Wallonië: u dient in bij de FOD Financiën.
Nalenta begeleidt u bij het invullen.
Na vier maanden
Aanslagbiljet en betaling
U ontvangt na de verwerking van uw aangifte een aanslagbiljet erfbelasting. U hebt twee maanden vanaf de verzendingsdatum om te betalen, anders lopen er nalatigheidsinteresten. Meer over betalen.
Vastgoed overschrijven
Een woning of grond uit de nalatenschap moet via een notariële akte op naam van de erfgenamen worden gezet. Dit is een aparte stap, los van de aangifte van nalatenschap zelf.
Lopende contracten afsluiten of overzetten
- abonnementen (telefoon, internet, energie, water, kabel);
- verzekeringen die niet meer relevant zijn;
- vastgoedrechten zoals erfpacht of vruchtgebruik bij specifieke situaties.
Het tijdsoverzicht in één tabel
| Wanneer | Wat |
|---|---|
| 0 tot 5 dagen | Aangifte gemeente, akte van overlijden, uitvaart organiseren |
| Eerste week | Werkgever, mutualiteit, pensioendienst, verzekeringen, banken |
| Eerste maand | Attest of akte van erfopvolging, keuze aanvaarden of verwerpen, CRT raadplegen |
| 1 tot 4 maanden | Boedelbeschrijving en aangifte van nalatenschap |
| Na 4 maanden | Aanslagbiljet, betaling binnen 2 maanden, vastgoed overschrijven |
Veelgemaakte fouten
- Te snel rekeningen opzeggen terwijl ze nog actief moeten blijven voor lopende verrichtingen.
- Onbekende verzekeringen vergeten: controleer de oude polissenmappen en vraag aan de werkgever of er een groepsverzekering loopt.
- De vier-maanden-deadline negeren in de hoop dat de fiscus mild zal zijn. Dat is niet zo.
- Geen kopieën nemen van alles wat u stuurt. Bewaar elk e-mailantwoord.
Nalenta doet dit met u
In Nalenta krijgt u een dashboard met al uw deadlines, een persoonlijke next best action, en een geleide invuloefening voor de aangifte zelf. Eénmalig 129 euro, geen btw. Voor de regiospecifieke regels zie Vlaanderen, Brussel of Wallonië.