Heel wat erfgenamen in België vragen zich af: moet ik een notaris inschakelen voor een eenvoudige nalatenschap? Het antwoord is genuanceerder dan ja of nee. In de meeste eenvoudige situaties is er geen wettelijke verplichting om met een notaris te werken voor de aangifte van nalatenschap. Maar er zijn een aantal specifieke handelingen waarvoor een notaris wel verplicht of zeer aangewezen is. Deze gids zet alles op een rij.
Wanneer is de notaris écht verplicht?
In België is een notariële tussenkomst wettelijk vereist in deze gevallen:
- Eigendomsoverdracht van vastgoed: een woning, appartement of grond uit de nalatenschap die u wil verkopen of op naam van een erfgenaam zetten, vereist altijd een notariële akte.
- Notarieel testament of testament met executeur-testamentair: voor de afhandeling van een notarieel testament komt vrijwel altijd een notaris kijken.
- Beschermde of minderjarige erfgenamen: voor minderjarigen of personen onder bewind heeft u toelating van de vrederechter en notariële begeleiding nodig.
- Verklaring van aanvaarding onder voorrecht of verwerping: deze verklaring gebeurt voor de notaris of voor de griffie van de familierechtbank.
- Boedelbeschrijving in formele zin: vereist door de wet of door een rechtbank wanneer er onenigheid is, of bij aanvaarding onder voorrecht. Meer over de keuze.
- Akte van erfopvolging wanneer er een huwelijkscontract met verblijvingsbeding, een testament, een minderjarige erfgenaam of een buitenlandse component aanwezig is. Onze gids.
In alle andere situaties bent u niet verplicht om een notaris in te schakelen.
Wanneer kunt u zonder notaris werken?
Voor een eenvoudige nalatenschap kunt u in België perfect zelf:
- de aangifte van nalatenschap invullen en indienen bij VLABEL (Vlaanderen) of de FOD Financiën (Brussel, Wallonië);
- een attest van erfopvolging vragen bij de FOD Financiën om de bankrekeningen te deblokkeren;
- de erfbelasting betalen op basis van het aanslagbiljet;
- contracten opzeggen of overzetten;
- de inboedel verdelen in onderling akkoord.
Onze volledige gids over de aangifte zelf doen.
Wat kost een notaris bij een nalatenschap?
Notaristarieven zijn wettelijk vastgelegd in België. De erelonen voor erfeniszaken bestaan grofweg uit:
- een vast deel voor specifieke akten (akte van erfopvolging, boedelbeschrijving);
- een proportioneel deel in functie van de waarde van de nalatenschap voor sommige akten;
- bijkomende administratiekosten en registratiekosten voor opzoekingen, registraties en publicaties.
Concreet ligt de kostprijs van enkel een akte van erfopvolging vaak tussen 300 en 1 000 euro, voor een boedelbeschrijving snel boven 1 500 euro, en voor de begeleiding van een volledige nalatenschap met onroerend goed tussen 2 000 en 6 000 euro of meer.
Wat doet een notaris precies bij een nalatenschap?
De notaris neemt afhankelijk van uw situatie deze taken op zich:
- Identificatie van de erfgenamen via een akte van erfopvolging.
- Lezing van het testament, indien aanwezig.
- Adviseren over aanvaarding of verwerping.
- Boedelbeschrijving opstellen indien nodig.
- Onderhandse of authentieke verdelingsakte opstellen.
- Eigendomsoverdracht van vastgoed via notariële akte.
- Voorbereiden of nazicht van de aangifte van nalatenschap (deze stap kan u doorgaans zelf, of via Nalenta).
Zelfs als u kiest voor een notaris, kunt u via Nalenta zelf een goed overzicht van het dossier hebben.
Wanneer is een notaris zinvol, ook al is hij niet verplicht?
In deze situaties is de tussenkomst van een notaris vaak een verstandige investering:
- u verwacht conflict tussen erfgenamen en wil een neutrale derde;
- de overledene was zelfstandige met openstaande beroepsschulden, een grondige analyse vermijdt latere verrassingen;
- er is buitenlands vermogen of een grensoverschrijdende component zoals een Nederlandse rekening, een Spaanse vakantiewoning of een Duitse pensioenpolis;
- er is een complex huwelijkscontract met clausules zoals een aanwasclausule of verblijvingsbeding;
- er is een vennootschap of aandelenpakket in de nalatenschap.
Onze gids voor expats en grensoverschrijdende dossiers.
Hoe kiest u een notaris?
Sinds de oprichting van notaris.be kunt u eenvoudig een notaris in uw buurt vinden en, op basis van het kantoorprofiel, een specialisatie inschatten. U bent vrij om de notaris te kiezen, ook in een ander gewest dan het uwe.
Tip: vraag steeds een schriftelijke prijsraming vooraf en vraag duidelijk welke kosten al dan niet inbegrepen zijn (kadasteropzoeking, attest van erfopvolging, registratierechten, BTW indien van toepassing).
Nalenta en de notaris
Nalenta is complementair aan de notaris. Wij begeleiden u bij wat u zelf kunt doen: de aangifte, het overzicht, de communicatie en de deadlines. Voor de stappen waarvoor wettelijk een notaris nodig is, blijft u uiteraard bij hem of haar.
Voor een eerste idee van wat u zelf kunt doen versus wat naar de notaris hoort, lees onze gids over de aangifte zelf doen en de tips per gewest voor Vlaanderen, Brussel en Wallonië.