Werkt u in België met een buitenlands paspoort, woont uw familie in het buitenland of bent u zelf een expat met assets in meerdere landen? Dan verloopt uw nalatenschap in België niet zonder bijkomende vragen. Welk recht is van toepassing? Welke fiscale autoriteit int de erfbelasting? Wat met uw woning of beleggingen elders in Europa? Deze gids legt uit hoe het Belgisch recht omgaat met internationale dossiers en welke voorzorgen u kunt nemen.
Welke wet is van toepassing op uw nalatenschap?
Voor erfopvolgingen die op of na 17 augustus 2015 geopend zijn, geldt in de Europese Unie de Europese Erfrechtverordening (Verordening (EU) 650/2012). Het basisbeginsel: het recht van de gewone verblijfplaats van de overledene op het moment van overlijden bepaalt welk erfrecht wordt toegepast op de hele nalatenschap.
Een Brit die in Brussel woont, valt dus onder Belgisch erfrecht voor zijn wereldwijde activa. Een Belg die in Frankrijk woont, valt onder Frans erfrecht.
U kunt via testament wel kiezen voor het recht van uw nationaliteit. Bent u Italiaans en woont u in Vlaanderen, dan kunt u in een testament uitdrukkelijk Italiaans erfrecht kiezen voor uw nalatenschap.
En wat met de erfbelasting?
De Europese Erfrechtverordening regelt enkel het erfrecht, niet de erfbelasting. Wie en hoeveel erfbelasting verschuldigd is, blijft een nationale bevoegdheid (en in België een gewestelijke bevoegdheid).
Voor België betekent dit:
- De overledene is een rijksinwoner (woonde gewoonlijk in België): erfbelasting op de wereldwijde nalatenschap, met aftrek van eventuele dubbele heffing op buitenlands vastgoed via de Belgische bilaterale verdragen.
- De overledene is geen rijksinwoner maar bezat vastgoed in België: enkel registratierecht ("droit de succession des non-résidents") op het Belgische vastgoed, niet op de wereldwijde nalatenschap.
Vermijden van dubbele belasting
Stel: u erft van een Belgische ouder een Spaans appartement. Spanje heft een eigen erfbelasting op de Spaanse onroerende goederen. België heft eveneens erfbelasting op de wereldwijde nalatenschap.
België voorziet een vermindering voor dubbele belasting op buitenlands onroerend goed: de buitenlandse erfbelasting die u kunt aantonen, wordt afgetrokken van de Belgische belasting tot het bedrag van de Belgische heffing op datzelfde goed. Dit is geen volledige vrijstelling maar wel een belangrijke verlichting. Vraag tijdig de Spaanse aanslag op en bewaar de betalingsbewijzen.
Voor sommige landen bestaan specifieke verdragen (Frankrijk, Zweden, België-Frankrijk-protocol). Buiten deze verdragen werkt België met de algemene unilaterale verminderingsregel.
Documentatie voor een internationaal dossier
Bewaar of vraag op:
- het internationaal uittreksel uit de overlijdensakte (formulier A volgens de Conventie van Wenen);
- voor in het buitenland geboren erfgenamen: een internationaal uittreksel uit de geboorteakte (formulier B);
- de eigendomstitels van buitenlands vastgoed met vertaling indien nodig;
- de rekeninguittreksels van buitenlandse banken op datum van overlijden;
- voor pensioenen, levensverzekeringen of beleggingen in het buitenland: het polisnummer en de vraag tot uitkering.
Voor banken en notarissen in andere EU-landen verloopt de samenwerking sinds 2015 vlotter dankzij de Europese erfrechtverklaring (artikel 67 EU-verordening 650/2012).
Praktische scenario's
Frans-Belgisch koppel met een huis in Frankrijk
Geboren Fransman, woont 30 jaar in België met een Belgische echtgenote. Hij heeft een appartement in Antibes en een huis in Brussel. Bij zijn overlijden in Brussel:
- het Belgisch erfrecht regelt de devolutie van zijn wereldwijde vermogen;
- België heft erfbelasting op zijn wereldwijde vermogen volgens de Brusselse tarieven;
- Frankrijk heft een eigen erfbelasting op het Antibes-appartement;
- België verleent vermindering voor de Franse erfbelasting op datzelfde appartement.
Resultaat: het Antibes-appartement wordt belast in Frankrijk en, via de Belgische tarieven verminderd met de Franse heffing, ook in België. Per saldo wordt het meestal slechts één keer effectief belast, op het hoogste van beide niveaus.
Belgische tech-werknemer in Berlijn met een spaarrekening in België
Belg verhuist na vijf jaar in Vlaanderen naar Duitsland en woont daar al jaren. Hij heeft een Belgische spaarrekening en een appartement in Berlijn:
- het Duits erfrecht regelt de devolutie;
- de Duitse fiscus heft op zijn wereldwijde nalatenschap;
- België heft enkel mogelijke heffing op het Belgische rekening-saldo indien dat als 'goed in België' wordt beschouwd. In de meeste gevallen vraagt de Duitse fiscus de aangifte en wordt de Belgische rekening daar bijgevoegd.
Britse gepensioneerde aan de Costa Brava met een Vlaamse woning
Brit overlijdt in Spanje, gewoonlijke verblijfplaats sinds tien jaar in Spanje. Hij heeft een Vlaamse studio die verhuurd wordt:
- het Spaans erfrecht regelt de devolutie (tenzij hij in zijn testament uitdrukkelijk Brits erfrecht koos);
- België heft erfbelasting op de Vlaamse studio op basis van het regime "niet-rijksinwoner met onroerend goed in België".
Tips voor expats die in België wonen
- Maak een testament waarin u, indien gewenst, uitdrukkelijk uw nationale erfrecht kiest.
- Houd uw documenten centraal: een kopie van eigendomstitels, polissen, bankrekeningen en verzekeringen op één plek.
- Vraag advies aan een notaris met internationale ervaring zodra er meerdere landen in het spel zijn.
- Vergeet de gemeenschappelijke verzekering niet: groepsverzekeringen via uw werkgever blijven vaak onbekend bij de partner.
- Plan vroegtijdig door schenkingen of life-event clauses zoals een aanwasclausule te overwegen.
Nalenta en internationale dossiers
Nalenta is gemaakt voor de eenvoudige Belgische nalatenschap. Voor dossiers met buitenlandse vastgoedposities, internationale samenstellingen of meerdere fiscale jurisdicties verwijzen we u naar een notaris met internationale ervaring. Wel kunt u Nalenta inzetten om de Belgische component van zo'n dossier (de aangifte van nalatenschap voor Belgisch vermogen, de communicatie en de deadlines) eenvoudig op te volgen.
Onze gids over de aangifte zelf doen en de regiopagina's voor Vlaanderen, Brussel en Wallonië blijven nuttige startpunten.