Een levensverzekering met een aangewezen begunstigde is in België een aantrekkelijk planningsinstrument, maar wordt fiscaal vaak gelijkgesteld met een legaat. De regels verschillen per gewest en hangen af van wie de premies betaalde, wie verzekerd was en wie de begunstigde is.
Wat is fiscaal belastbaar?
In de regel wordt het uitgekeerde kapitaal als legaat beschouwd en belast aan de erfbelastingtarieven (zoals een gewone erfenis), wanneer:
- de verzekeringnemer en de verzekerde persoon dezelfde zijn (bv. de overledene), en
- het kapitaal wordt uitgekeerd aan een derde (begunstigde) bij overlijden.
Het tarief hangt af van de verwantschap tussen overledene en begunstigde:
- partner: partnertarief met eventueel vrijstelling;
- kinderen: rechte lijn (Vlaanderen 3% tot 27%);
- broer of zus: zijdelingse lijn (45% tot 65%);
- anderen: tot 65%.
Belangrijke uitzonderingen
AAB-clausule (huwelijk in gemeenschap)
Als de verzekering werd gesloten met gemeenschappelijke premies door echtgenoten gehuwd in gemeenschap van goederen en de overlevende echtgenoot is begunstigde, dan kan een deel als eigen vermogen beschouwd worden en ontsnapt het aan erfbelasting.
Schenking met voorbehoud van vruchtgebruik
Een ouder schenkt het kapitaal van een verzekering aan een kind met voorbehoud van vruchtgebruik. Bij overlijden van de ouder valt het volledige kapitaal toe aan het kind zonder erfbelasting, op voorwaarde dat de schenking goed werd geregistreerd.
Drie-personen-clausule (ABC)
Wanneer A de premies betaalt, B is verzekerde en C de begunstigde, dan kan het kapitaal als schenking van A aan C worden gezien (potentieel onderworpen aan schenkbelasting in plaats van erfbelasting). Een courante structuur, maar fiscaal complex.
Specifiek voor Vlaanderen
VLABEL heeft een specifieke regeling: bij groepsverzekeringen (tweede pijler pensioen) of schuldsaldoverzekeringen gekoppeld aan een hypotheek geldt vaak een vrijstelling voor de overlevende echtgenoot. Controleer de polis en de fiscale attesten.
Documenten die u moet opvragen
Bij elke levensverzekering vraag de maatschappij om:
- fiscaal attest voor de aangifte van nalatenschap;
- kopie van de polis en de begunstigingsclausule;
- bewijs van de uitkering of toedeling van het kapitaal;
- overzicht van de premies en wie ze betaalde.
Praktisch voorbeeld
Vader had een levensverzekering van 100 000 euro met zijn dochter als begunstigde, premies betaald uit eigen vermogen.
- Vlaanderen: 100 000 - 50 000 (geen vrijstelling want geen partner) = belast in rechte lijn op 100 000 euro.
- Berekening: 50 000 × 3% + 50 000 × 9% = 6 000 euro erfbelasting.
Was de begunstigde een vriend, dan zou de belasting oplopen tot het tarief "alle anderen": 100 000 × 25 tot 55% = al snel 40 000 tot 50 000 euro.
Nalenta en uw verzekeringen
Nalenta vraagt u systematisch naar de levensverzekeringen, fiscale attesten en begunstigden, en past het tarief automatisch toe in de berekening per gewest. Voor planningvragen zie ook schenking versus erfenis.